"اكـنـون بـيـان كـنـيـم حـال حـضـرت امـيـرالمـؤ مـنـيـن عليه السّلام را در آن شب : از امّكلثوم نقل شده كه فرمود چون شب نوزدهم ماه رمضان رسيد پدرم به خانه آمد به نماز ايستاد، من براى افطار آن جناب طبقى حاضر گذاشتم كه دو قرصه نان جو با كاسه اى از لَبَن و مقدارى از نمك سوده در آن بود چون از نماز فارغ شد، چون آن طبق را نگريست بگريست و فرمود: اى دختر! براى من در يك طَبَق دو نانخورش ‍ حاضِر كرده اى مگر نمى دانى كه من مـتـابـعـت برادر و پسر عمّ خود رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و سلّم مى كنم ؟ اى دختر! هـركـه خـوراك و پوشاك او در دنيا نيكوتر است ايستادن او در قيامت نزد حق تعالى بيشتر اسـت ، اى دخـتـر! در حـلال دنـيا حساب است و در حرام دنيا عذاب .
...
و نقل شده كه آن حضرت در آن شب بسيار از بيت خود بيرون مى رفت و داخل مى شد و به اطراف آسمان نظر مى كرد و اضطراب مى نمود و تـضـرّع و زارى مـى كـرد و سوره يس را تلاوت فرمود و مى گفت :

اَللّهُمَّ باركْ لى فى الْمَوْتِ ؛ يعنى خداوندا مبارك گردان براى من مرگ را، بسيار مى گفت : اِنّا للّهِ وَاِنّا اِلَيْهِ ر اجـِعـُونَ و كـلمـه مـبـاركه لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ اِلا بِاللّهِ العَلِىِّ الْعَظيمِ را بسيار مكرر مى كرد و بسيار صلوات مى فرستاد و استغفار مى نمود.

و ابـن شـهـر آشـوب و غيره روايت كرده اند كه حضرت در تمام آن شب بيدار بود و براى نماز شب بيرون نرفت به خلاف عادت هميشه خويش .
امّ كـلثـوم عـرض كـرد: اى پـدر! ايـن بـيـدارى و اضـطـراب شـما در اين شب براى چيست ؟ فرمود: در صبح اين شب من شهيد خواهم شد! عرض كرد: بفرمائيد جعده به مسجد رود و با مـردم نـمـاز گـزارد، (جـعـده فـرزنـد هـبـيـره است و مادرش امّ هانى خواهر اميرالمؤ منين عليه السـّلام اسـت ) فـرمـود:... از قـضـاى الهـى نـمـى تـوان گـريـخـت و خـود آهـنگ رفتن به مسجد نمود.

و روايـت شـده كـه در آن شـب آن حـضـرت بيدار بود و بسيار بيرون مى رفت و به آسمان نـظـر مـى افكند و مى فرمود:به خدا قسم كه دروغ نمى گويم و دروغ به من گفته نشده ايـن اسـت آن شـبـى كـه مـرا وَعـْده شـهادت داده اند، پس به مضجع خويش ‍ برمى گشت پس زمـانـى كـه فـجـر طـالع شـد (اِبـْن نـَبـّاح ) مؤ ذّن آن حضرت درآمد و نداى نماز در داد، حـضـرت به آهنگ مسجد برخاست چون به صحن خانه آمد مرغابيان چند كه در خانه بودند بـه خـلاف عـادت از پـيـش روى آن حـضـرت درآمدند و پر مى زدند و فرياد و صيحه همى كـردنـد بـعـضـى خـواسـتند كه ايشان را برانند حضرت فرمود: (دَعُوهُنَّ فاِنَّهُنَّ صَوآئحُ تـَتـْبـَعـُهـا نـَوآئحُ) يـعـنـى بـگـذاريـد ايـشـان را بـه حـال خود همانا ايشان صيحه زنندگانند كه از پى ، نوحه كنندگان دارند.
...
و چون به در خانه رسيد قلاب ، در كمربند آن حضرت بند شد و از كمر مباركش باز شد حضرت كمر را محكم بست و اشعارى چند انشاد كرد كه از جمله اين دو بيت است :...
شعر :
اُشْدُدْ حَي ازيمَكَ لِلْمَوْتِ
فِاَنَّ المَوتَ لا قيكا
وَلا تَجْزَعْ عَنِ المَوْتِ
اِذا حَلَّ بِن اديكا
وَلا تَغْتَرَّ بالدَّهْرِ
وَإنْ كانَ يُو افيكا
كَما اَضْحَكَكَ الدَّهْرُ
كَذاكَ الدَّهْرُ يُبْكيكا
مـضـمـون اشعار آنكه : اى على ! ببند ميان خود را براى مرگ ، پس همانا مرگ ترا ملاقات خـواهـد نـمـود، و جـَزَع مـكـن از مـرگ وقـتـى كـه نـازل شـود بـه مـنـزل تـو، و مـغـرور مـشـو بـه دنيا هرچند با تو موافقت نمايد، همچنان كه دهر ترا خندان گردانيده است ، همچنين ترا به گريه خواهد درآورد؛

پس گفت : الهى مرگ را بر من مبارك كن و لقاى خود را بر من خجسته فرماى .
...
و از آن سـوى امـيـرالمـؤ مـنـيـن عـليـه السـّلام وارد مـسـجـد گـشـت و قـنـديـل هـاى مـسـجد خاموش بود، آن حضرت در تاريكى ركعتى چند نماز بگزاشت و لختى مشغول تعقيب گشت ، آنگاه بر بام مسجد آمد و انگشتان مبارك بر گوش نهاد و بانگ اذان در داد و چـون آن حـضـرت اذان مـى گـفـت هيچ خانه در كوفه نبود مگر آنكه صداى اذانش ‍ به آنـجـا مـى رسـيـد، آنـگـاه از مـَاءْذَنـه بـه زيـر آمـد و خـداى را تـقـديـس و تـهـليـل مـى گـفـت و صـلوات مى فرستاد آنگاه از بام به زير آمد و اين چند بيت را قرائت فرمود:
شعر :
خَلُّوا سَبيلَ المُؤْمِن الُْمجاهِدِ
في اللّه ذى الكُتُب وَذى المشاهد
فىِ اللّهِ لا يَعْبُدُ غَيْرَ الْواحِد
وَ يُوقِظُ النّاسَ اِلَى الْمَساجِدِ
پس به صحن مسجد درآمد و همى گفت : الصَّلوة الصَّلوة و خفتگان را براى نماز از خواب بـرمـى انگيخت و ابن ملجم ملعون در تمام آن شب بيدار بود و در آن امر عظيم كه اراده داشت تفكّر مى كرد؛ اين هنگام كه اميرالمؤ منين عليه السّلام خفتگان را براى نماز بيدار مى كرد او نـيـز در مـيان خفتگان به روى در افتاده بود و شمشير مسموم خود را در زير جامه داشت ، چـون امـيـرالمـؤ منين عليه السّلام بدو رسيد فرمود: برخيز! براى نماز و چنين مخواب كه ايـن خـواب شـيـاطـيـن اسـت ، بـر دسـت راسـت بخواب كه خواب مؤ منان است يا به طرف چپ بخواب كه خواب حكماء است و بر پشت بخواب كه خواب پيغمبران است .

آنـگـاه فـرمـود: قـصدى در خاطر دارى كه نزديك است از آن آسمانها فرو ريزد و زمين چاك شود و كوهسارها نگون گردد و اگر بخواهم مى توانم خبر داد كه در زير جامه چه دارى ! و از او در گـذشـت و بـه مـحراب رفت و به نماز ايستاد.

و امّا ابن ملجم با اينكه كَرّةً بَعْدَ كـَرّةٍ گـوشـزد او گـشـته بود كه اميرالمؤ منين عليه السّلام را اَشقاى امّت شهيد مى كند و گـاهـى قـَطـامِ را مى گفت مى ترسم من آن كس باشم و بر آرزو نيز دست نيابم . و آن شب تـا بـامـداد در انديشه اين امر عظيم بود عاقبت سيلاب شقاوت او اين خيالات گوناگون را چـون خـس و خـاشـاك بـه طـوفـان فـنـا داد و عـزم خـويـش را در قـتـل امـيـرالمـؤ مـنـيـن عليه السّلام درست كرد ..."

به نقل از کتاب "منتهی الامال" شیخ عباس قمی (با کمی تخلیص)